Nawet 27 mld zł rocznie na nieruchomości i infrastrukturę z nowego komponentu odporności NATO

Nawet co druga-trzecia złotówka z wprowadzonego przez NATO nowego komponentu 1,5 proc. PKB na odporność może zostać przeznaczona na nieruchomości i infrastrukturę – ocenia na podstawie raportu Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego i Polskiej Izby Dual-Use firma doradcza JLL, partner raportu. W przypadku Polski przekłada się to na nakłady rzędu 18-27 mld zł rocznie.

Komponent 1,5 proc. PKB to część nowego celu wydatkowego NATO, ustalonego na szczycie w Hadze w czerwcu 2025 r. Sojusz zdecydował, że do 2035 r. państwa członkowskie mają przeznaczać na bezpieczeństwo 5 proc. PKB: 3,5 proc. na klasyczne zdolności wojskowe oraz 1,5 proc. na odporność cywilną, w tym ochronę infrastruktury krytycznej, cyberbezpieczeństwo, gotowość na kryzysy, innowacje i bazę przemysłową. Dla Polski cały komponent 1,5 proc. PKB oznacza strumień rzędu 50-60 mld zł rocznie.

Zgodnie z zaproponowaną w raporcie kierunkową matrycą wydatków, około 30-45 proc. tej kwoty dotyczy kategorii, które według ekspertów JLL mogą trafić na inwestycje w nieruchomości oraz infrastrukturę: schrony i budowle ochronne (20 proc.), obiekty gotowości cywilnej i reagowania kryzysowego (15 proc.) oraz przemysł odpornościowy i łańcuchy dostaw (10 proc.).

– Wyzwaniem nie jest dziś zabezpieczenie finansowania, lecz jego trafna alokacja – od zidentyfikowania luk po koordynację wydatków. Środki są i pytanie brzmi, czy trafią tam, gdzie realnie budują zdolności. W perspektywie dekady te nakłady mogą strukturalnie wzmocnić Polskę, zarówno pod względem bezpieczeństwa, jak i gospodarczo. Nastąpi to jednak tylko wtedy, gdy podejdziemy do tych nakładów jak do inwestycji, a nie narzuconego z zewnątrz kosztu. Dziś jesteśmy w rozstrzygającym momencie decyzji, którą z tych dróg wybierzemy. Jako JLL wsparliśmy przygotowanie raportu, bo chcemy pomagać rynkowi w przekładaniu tego planu na dalsze działania – mówi Mateusz Bonca, prezes zarządu JLL w Polsce.

Autorzy raportu zaproponowali oparcie finansowania kategorii 1,5 proc. na zasadzie tzw. dodatkowości. Zgodnie z przedstawionymi założeniami, publiczny pieniądz powinien tworzyć zdolność, której rynek sam by nie wytworzył, a nie zastępować i nakłady, które i tak zostałyby poniesione przez podmioty prywatne. W praktyce chodzi o mechanizm, w którym kapitał prywatny współfinansuje odporność, a środki publiczne działają jak dźwignia.

Jak wskazano w raporcie, koszt ponoszony już dziś w mieszkalnictwie, biurach i budynkach użyteczności publicznej mógłby przełożyć się na wyższą ochronę w obiektach, w których ludzie mieliby szukać schronienia w sytuacjach kryzysowych. Podobny potencjał tkwi w logistyce i przemyśle, które dysponują nadmiarowością konstrukcyjną – wysokimi stropami, nośnymi posadzkami, otwartymi halami. Barierą pozostaje brak mechanizmu zachęt dla rynku komercyjnego. Inwestorzy wybierają najniższy dopuszczalny i akceptowany przez rynek standard, ponieważ wyższa klasa ochrony oznacza większy koszt, który bez uzasadnienia biznesowego nie zostałby poniesiony.

– Pełną wartość inwestycji dual-use uchwycimy tylko pod warunkiem przejrzystej, ustrukturyzowanej współpracy państwa z rynkiem komercyjnym – komentuje Mateusz Bonca.

W tym modelu, budynki byłyby wznoszone i utrzymywane przez prywatne podmioty, do ich komercyjnego wykorzystania. Dzięki temu, że byłyby stale użytkowane i serwisowane, dawałyby rękojmię, że w razie zagrożenia będą gotowe, by zapewnić bezpieczeństwo. Właściciel obiektu dodałby do niego komponent obronno-ochronny – specjalne zabezpieczenia i funkcje, które dziś są dla niego dodatkowym, nieopłacalnym wydatkiem. Państwo zrekompensowałoby mu te koszty, np. poprzez dotacje, ulgi podatkowe lub udostępnienie gruntu.

Co warte podkreślenia - ten system nie oznacza, że firmy przejmą obowiązki państwa ani jego ryzyko. Chodzi o to, by niewielka kwota publicznych pieniędzy pomogła uruchomić znacznie większe prywatne inwestycje.

– To profesjonalizacja, nie prywatyzacja. Majątek publiczny i kontrola państwa nad bezpieczeństwem zostają nienaruszone - zmienia się tylko to, jak efektywnie z nich korzystamy – dodaje prezes JLL.

W raporcie podkreślono, że sprawdzonej analogii dostarcza energetyka: państwo płaci nie tylko za zużytą energię, ale i za moc utrzymywaną w rezerwie. „Tę samą logikę można z powodzeniem przenieść na odporność: państwo nabywa rezerwę bezpieczeństwa podobnie jak rezerwę mocy. Mechanizm taki najlepiej działa, gdy jest przewidywalny i znany inwestorowi przed decyzją oraz stopniowany jest według klasy ochrony – im wyższa i trwalsza odporność, tym silniejsza zachęta” – podano. Tak skonstruowany benefit dla inwestora wzmacnia ochronę w obiektach, gdzie ludzie się schronią w pierwszej kolejności i jednocześnie tam, gdzie jej koszt najtrudniej udźwignąć. Taka „płatność za gotowość” zrekompensuje inwestorowi nakład, który komercyjnie sam by się nie zwrócił.

Na dojrzałych rynkach państwo od lat korzysta ze wsparcia sektora prywatnego w zarządzaniu aktywami wojskowymi. Jak wskazano w raporcie, brytyjskie Ministerstwo Obrony odkupiło w 2025 r. około 36 tys. mieszkań służbowych za blisko 6 mld GBP, przez siedem lat korzystając z doradztwa rynkowego – od wycen po usługi corporate finance. W USA prywatni doradcy zarządzają około 60 mln m kw nieruchomości rządowych i wojskowych, a w Belgii outsourcing obsługi baz wojskowych (kontrakt rzędu 30 mln euro) pozwolił skierować do służby liniowej żołnierzy, którzy wcześniej musieli pełnić funkcje kwatermistrzowskie i logistyczne. Jak podano, „portfele obronne o wartości około 14 mld USD bywają wyceniane i zarządzane przez doradców rynkowych przy zachowaniu pełnej kontroli publicznej", w ten sposób tworząc „obieg, w którym majątek państwa współfinansuje jego własną odporność".

Raport „Budowa odporności Polski w ramach nowych celów wydatkowych NATO" jest dostępny do pobrania bezpłatnie na stronie internetowej PIDU.